Technologia ActivePure: od NASA do kwiaciarni w Suwałkach

Technologia ActivePure RCI, która pracuje w chłodniach i kwiatomatach Różanego Zakątka w Suwałkach, wywodzi się z badań prowadzonych dla NASA w latach 90. Jej pierwsze zadanie brzmiało: ochronić rośliny na pokładzie promu kosmicznego przed etylenem. W 2017 roku została wpisana do Space Technology Hall of Fame. Oto jej historia, stan na sierpień 2026.

Jaki problem miały rośliny w kosmosie?

NASA planowała długie misje załogowe, a długie misje wymagają uprawy roślin na pokładzie. Szybko okazało się, że rośliny w zamkniętej kabinie psują się szybciej niż na Ziemi. Winowajcą był etylen, gazowy hormon, który rośliny same wydzielają. Na Ziemi rozprasza go ruch powietrza. Na orbicie zostawał w kabinie i wracał do roślin, przyspieszając ich starzenie.

Rozwiązania szukał zespół dr. Marca Andersona z Wisconsin Center for Space Automation and Robotics, ośrodka partnerskiego NASA przy Uniwersytecie Wisconsin-Madison. Powstało urządzenie nazywane ethylene scrubber: matryca pokryta dwutlenkiem tytanu, naświetlana światłem UV, która rozkłada etylen w powietrzu. Przy okazji odkryto, że ten sam proces neutralizuje również inne zanieczyszczenia. Informacje te pochodzą z oficjalnego serwisu NASA Spinoff.

Kiedy technologia poleciała w kosmos?

Pierwszy lot odbył się w 1995 roku na pokładzie promu Columbia podczas misji STS-73. Urządzenie zabezpieczyło wtedy sadzonki ziemniaka. Kolejne wersje trafiły na Międzynarodową Stację Kosmiczną, gdzie chroniły uprawy prowadzone na orbicie.

Mechanizm, który wtedy zadziałał, jest ten sam, który dziś pracuje w naszej chłodni przy Kościuszki 103: światło UV i dwutlenek tytanu wytwarzają z tlenu i pary wodnej utleniacze, a te rozkładają etylen i inne zanieczyszczenia w powietrzu oraz na powierzchniach. Dlaczego etylen tak bardzo szkodzi kwiatom, wyjaśniamy szczegółowo w artykule o tym, dlaczego kwiaty więdną.

Jak technologia trafiła z NASA na rynek?

Drogę z laboratorium do produktów poprowadził amerykański przedsiębiorca Joe Urso. W 1998 roku kupił Electrolux North America i przekształcił firmę w Aerus Holdings. W 2009 roku firma przejęła spółkę EcoQuest razem z technologią RCI (Radiant Catalytic Ionization), a w 2017 roku zespół inżyniera Andy'ego Eide opracował nową, opatentowaną wersję celi. W 2021 roku firma przyjęła nazwę ActivePure Technologies. Historię tę Joe Urso opowiedział w podcaście Space4U prowadzonym przez Space Foundation w lutym 2021 roku.

W Polsce technologię dystrybuuje ActivTek, a producent kwiatomatów Eldrut Automatics oferuje ją jako moduł DAS montowany w automatach sprzedażowych.

Czym jest Space Technology Hall of Fame i co oznacza wpis z 2017 roku?

Space Technology Hall of Fame to program Space Foundation, amerykańskiej organizacji non profit, który honoruje technologie opracowane dla programów kosmicznych i z powodzeniem przeniesione do codziennego użytku. W 2017 roku do galerii wpisano technologię ActivePure oraz osoby odpowiedzialne za jej rozwój, w tym Joe Urso i Andy'ego Eide, z uznaniem dla dr. Marca Andersona i Marshall Space Flight Center.

Dla porządku: wyróżnienie dotyczy technologii i firmy, która ją rozwinęła. Nie oznacza, że NASA certyfikuje kwiatomaty ani jakiekolwiek konkretne urządzenie w Suwałkach. Piszemy o rodowodzie, bo jest prawdziwy i dobrze udokumentowany, a nie po to, żeby przypisywać sobie cudze certyfikaty.

Jak ta technologia trafiła do kwiaciarni w Suwałkach?

Różany Zakątek wdrożył moduły DAS w zamkniętym obiegu: chłodnia techniczna na zapleczu, chłodnia prezentacyjna w sklepie przy Kościuszki 103 i każdy kwiatomat sieci. Kwiat od dostawy do odbioru przez klienta przebywa w powietrzu, z którego na bieżąco usuwany jest etylen, w stałej niskiej temperaturze i przy kontrolowanej wilgotności. Według naszej wiedzy to jedyny taki układ w polskiej florystyce.

Nasze kwiatomaty pracują całą dobę w Suwałkach, Augustowie i Ełku. Praktyczny opis tego, jak ten sam mechanizm działa w komorze kwiatomatu, od strony klienta stojącego przed automatem, znajdziesz na gdziekwiatomat.pl.

Najczęściej zadawane pytania

Czy technologia w kwiatomatach Różanego Zakątka naprawdę pochodzi z NASA?

Tak, w sensie rodowodu. Technologia ActivePure RCI wywodzi się z badań nad usuwaniem etylenu wokół roślin, prowadzonych w latach 90. dla NASA w ośrodku przy Uniwersytecie Wisconsin-Madison. Pierwsze urządzenie poleciało na promie Columbia w 1995 roku.

Co oznacza wpis do Space Technology Hall of Fame?

To wyróżnienie przyznawane przez Space Foundation technologiom kosmicznym, które znalazły zastosowanie na Ziemi. Technologia ActivePure otrzymała je w 2017 roku. Wpis dotyczy technologii i jej twórców, a nie konkretnych urządzeń w Różanym Zakątku.

Czym jest moduł DAS w kwiatomacie?

DAS to nazwa modułu opartego na technologii ActivePure RCI, który producent kwiatomatów Eldrut Automatics montuje w swoich automatach. Moduł rozkłada etylen i inne zanieczyszczenia w powietrzu komory, pracuje w trybie ciągłym i nie używa chemii.

Gdzie w Różanym Zakątku pracuje ta technologia?

W trzech miejscach naraz: w chłodni technicznej na zapleczu, w chłodni prezentacyjnej sklepu przy Kościuszki 103 w Suwałkach oraz w każdym kwiatomacie sieci w Suwałkach, Augustowie i Ełku. Kwiat pozostaje w tym obiegu od dostawy do sprzedaży.

Czy ta technologia jest bezpieczna?

Producent deklaruje pracę bez emisji ozonu, a bezpieczeństwo technologii oceniali między innymi naukowcy z SGGW w Warszawie w recenzowanym badaniu z 2025 roku. Piszemy o tym osobno w artykule o tym, jak sprawdzamy technologie przed wdrożeniem.

Źródła

1. NASA Spinoff, Clean Air Tech for Spacecraft Helps Fight Pandemic, 2022 (WCSAR przy Uniwersytecie Wisconsin-Madison, problem etylenu wokół roślin w statkach kosmicznych, mechanizm fotokatalizy): https://spinoff.nasa.gov/clean-air-tech

2. NASA Spinoff, Charged Particles Kill Pathogens and Round Up Dust, 2015 (pierwszy lot scrubbera na promie Columbia, misja STS-73, 1995, sadzonki ziemniaka): https://spinoff.nasa.gov/Spinoff2015/cg_7.html

3. NASA Spinoff, Light-Induced Oxidation Cleans Air, Surfaces, Clothes, 2018 (przejęcie EcoQuest z technologią ActivePure przez Aerus w 2009 roku, rozwój celi): https://spinoff.nasa.gov/Spinoff2018/cg_2.html

4. Space Foundation, Space4U Podcast: Joe Urso, Founder/CEO ActivePure Technologies, luty 2021 (zakup Electrolux North America w 1998 roku, wpis do Space Technology Hall of Fame w 2017 roku): https://www.spacefoundation.org/2021/02/19/space4u-podcast-joe-urso-founder-ceo-activepure-technologies/

5. Space Foundation, transkrypcja rozmowy z Joe Urso, luty 2021: https://www.spacefoundation.org/2021/02/23/transcript-space4u-podcast-joe-urso/

6. Space Foundation, Space Technology Hall of Fame, lista wyróżnionych technologii: https://www.spacefoundation.org/inducted-technologies/

7. Wikipedia, ActivePure Technologies (historia firmy, zmiana nazwy w 2021 roku): https://en.wikipedia.org/wiki/ActivePure

O autorze: Kamil Krawcewicz, florysta i właściciel Różanego Zakątka w Suwałkach, laureat Mistrzów Handlu 2026 (Kwiaciarnia Roku Suwałki, Florysta Roku Suwałki, II miejsce w kategorii Florysta Roku województwa podlaskiego). Pierwszy w Polsce zbudował zamknięty obieg z tą technologią od zaplecza po kwiatomat.