ARTYKUŁ
Czy rośliny się komunikują? Badanie z Nature z 2023 roku
Zaktualizowano: Świeżość i chłodzenie
Tak, rośliny komunikują się przez powietrze za pomocą związków lotnych, a w 2023 roku naukowcy z Japonii po raz pierwszy sfilmowali ten proces w czasie rzeczywistym. Dla nas w Różanym Zakątku w Suwałkach to potwierdzenie zasady, na której zbudowaliśmy cały warsztat: powietrze wokół kwiatu jest częścią jego kondycji.
Co dokładnie pokazali naukowcy z Uniwersytetu Saitama?
Zespół pod kierunkiem prof. Masatsugu Toyoty z Uniwersytetu Saitama opublikował w październiku 2023 roku w czasopiśmie Nature Communications badanie, w którym po raz pierwszy pokazano na żywo, jak roślina odbiera sygnał ostrzegawczy od uszkodzonej sąsiadki (Aratani i in., 2023).
Przebieg doświadczenia był prosty do opisania i trudny do wykonania. Naukowcy uszkadzali jedne rośliny, między innymi pozwalając gąsienicom je podgryzać, a obok umieszczali nieuszkodzone rośliny rzodkiewnika z fluorescencyjnym znacznikiem wapnia. Kiedy związki lotne z uszkodzonej rośliny docierały do zdrowej, w jej liściach rozchodziła się fala sygnału wapniowego, widoczna pod mikroskopem jako rozbłyski. Zdrowa roślina odbierała chemiczny komunikat i uruchamiała reakcje obronne, zanim cokolwiek jej zagroziło.
Od kiedy nauka wie o rozmowach roślin?
Zjawisko komunikacji roślin przez związki lotne opisano po raz pierwszy w 1983 roku i od tego czasu zaobserwowano je u ponad 30 gatunków. Przez cztery dekady wiadomo było, że rośliny reagują na sygnały z powietrza, ale nie było wiadomo, jak dokładnie je odbierają. Badanie z Uniwersytetu Saitama wypełniło tę lukę, pokazując mechanizm od strony molekularnej: konkretne związki, tak zwane zielone związki liściowe, uruchamiają w komórkach falę wapniową, która działa jak wewnętrzny alarm.
Co to ma wspólnego z kwiatami ciętymi?
Uczciwie: badanie z Nature Communications dotyczy reakcji obronnych żywych roślin, a nie trwałości bukietów. Nie wyciągamy z niego wniosków o kwiatach w wazonie, bo nauka ich tam nie postawiła.
Jest jednak wspólny mianownik. Rośliny nadają i odbierają sygnały chemiczne przez powietrze, a jednym z najważniejszych związków, na które reagują, jest etylen, gazowy hormon starzenia. Kwiat cięty w zamkniętej komorze przebywa w powietrzu pełnym sygnałów od innych kwiatów, w tym tych, które przekwitają. Dlatego skład powietrza wokół kwiatów nie jest szczegółem technicznym, tylko realnym czynnikiem wpływającym na to, co dzieje się z rośliną. Jak dokładnie działa etylen na róże, goździki i lilie, opisujemy w artykule o tym, dlaczego kwiaty więdną.
Dlaczego w Różanym Zakątku traktujemy powietrze jak część oferty?
Skoro rośliny odbierają z powietrza sygnały chemiczne, to kontrola tego powietrza jest formą opieki nad kwiatem. W naszym zamkniętym obiegu, od chłodni technicznej przy Kościuszki 103 przez chłodnię prezentacyjną po każdy kwiatomat, pracuje moduł DAS oparty na technologii ActivePure RCI. Rozkłada on etylen i inne zanieczyszczenia w powietrzu, w trybie ciągłym, bez chemii, tak samo w sklepie, jak i w kwiatomatach w całym regionie. Sama technologia ma zresztą roślinny rodowód: powstała w latach 90. dla NASA, żeby chronić uprawy w statkach kosmicznych, o czym piszemy w historii technologii ActivePure.
Ciekawostka na koniec: gdyby rośliny naprawdę rozmawiały, w naszej chłodni panowałaby wyjątkowa cisza. I o to chodzi.
Najczęściej zadawane pytania
Czy rośliny naprawdę się komunikują?
Tak. Rośliny wydzielają związki lotne, które sąsiednie rośliny odbierają jako sygnały, na przykład ostrzeżenie przed szkodnikami. Zjawisko opisano po raz pierwszy w 1983 roku, a w 2023 roku badacze z Uniwersytetu Saitama sfilmowali ten proces w czasie rzeczywistym.
Co pokazało badanie opublikowane w Nature Communications w 2023 roku?
Badanie zespołu prof. Masatsugu Toyoty pokazało, jak nieuszkodzona roślina odbiera związki lotne z uszkodzonej rośliny i reaguje falą sygnału wapniowego w liściach. To pierwszy zarejestrowany na żywo obraz odbioru takiej komunikacji.
Czy kwiaty cięte też odbierają sygnały z powietrza?
Kwiaty cięte reagują przede wszystkim na etylen, gazowy hormon starzenia obecny w powietrzu. Wydzielają go między innymi przekwitające kwiaty i dojrzewające owoce. Dlatego skład powietrza wokół bukietu ma znaczenie dla jego kondycji.
Jak Różany Zakątek dba o powietrze wokół kwiatów?
W chłodniach i kwiatomatach Różanego Zakątka pracuje moduł DAS oparty na technologii ActivePure RCI, który rozkłada etylen i inne zanieczyszczenia w powietrzu. Kwiat przebywa w tym kontrolowanym obiegu od dostawy do sprzedaży.
Źródła
Aratani Y. i in., Green leaf volatile sensory calcium transduction in Arabidopsis, Nature Communications 14, 6236 (2023): https://www.nature.com/articles/s41467-023-41589-9
Uniwersytet Saitama, komunikat prasowy o badaniu (EurekAlert, październik 2023, w tym informacja o pierwszym opisie zjawiska w 1983 roku i ponad 30 przebadanych gatunkach): https://www.eurekalert.org/news-releases/1004490
Phys.org, Real-time visualization of plant-plant communications through airborne volatiles, październik 2023 (popularnonaukowe omówienie badania): https://phys.org/news/2023-10-real-time-visualization-plant-plant-communications-airborne.html
Seglie L. i in., Ethylene control in cut flowers, Postharvest Biology and Technology, 2014 (rola etylenu w starzeniu kwiatów ciętych): https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0925521414001653
O autorze: Kamil Krawcewicz, florysta i właściciel Różanego Zakątka w Suwałkach, laureat Mistrzów Handlu 2026 (Kwiaciarnia Roku Suwałki, Florysta Roku Suwałki, II miejsce w kategorii Florysta Roku województwa podlaskiego). Rozmów roślin nie podsłuchuje, ale powietrze, którym oddychają, kontroluje codziennie.
